[Blank]

[See facsimile for illustration]

孔夫子 CUM FU ÇU sive CONFUCIUS, qui et honoris gratia 仲尼 CHUM NHIJ dicitur, Philosophorum Sinensium Princeps; Oriundus fuit ex oppido KIO FEV Provinciae XAN TUM. Patrem habuit XO LEAM HE Praefectum ÇEV ditionis, matrem CHIM dictam e proenobili yen familia. Natus est autem Imperantis LIM VAM (qui fuit e tertia CHEV domo Imperiali Princeps 23) anno primo et vigesimo, et ante Christum 551, discipulos numeravit ter mille, quos inter eminebant duo et 70, et hos inter rursus decem selectissimi, quorum nomina suis tabellis inscripta, Visuntur in Imperii gymnasiis. Post irritas conatus et labores desperata temporum Suorum et principum reformatione, migravit e vita anno aet.73 et KIM VAM Imperatoris 25. anno 49°. huius prosapia non interrupta serie propagata, hoc anno 1687. quo nepos ordine 68 in natali Confucii Sede cum Ducis titulo residet, computat annos 2238.

 A Paris. Chez Nolin, Rue S. Iacques, A L’Enseigne de la Place des Victoires. Avec Privilege du Roy.

PHILOSOPHORUM SINENSIUM
PRINCIPIS
CONFUCII
VITA

CUM FU ÇU, sive Confucius quem Sinenses uti Principem Philosophiae suae sequuntur, atque colunt, vulgari vel domestico potius nomine Kieu dicto; cognomento Chum nhi, natalem habuit sedem in Regno Lu, (quod Regnum hodie Xantum dicitur) in pago çeu ye territorii Cham pim, quod ad civitatem Kieo feu pertinet; haec autem civitas paret urbi Yen cheu dictae. Natus est anno 21. Imperatoris Lim vam. Fuit hic tertius et vigesimus e tertia Familia, seu domo Imperatoria, Cheu dicta, cycli 36 anno 47. Kem sio dicto; secundo item et vigesimo anno Siam cum Regis, qui ea tempestate Regnum Lu obtinebat: die 13. undecimae lunae Kem çu dictae, sub horam noctis secundam, anno ante Christi ortum 551. Mater ei fuit Chim, e familia praenobili Yen oriunda; Pater Xo leam he, qui non solum primi ordinis Magistratu, quem gessit in Regno Sum, sed generis quoque nobilitate fuit illustris; stirpem quippe duxit (uti Chronica Sinensium testantur, et tabula genealogica, quae annalibus inseritur, perspicue docet) ex 27. sive penultimo Imperatore Ti ye e 2. Familia Xam. Porro natus est Confucius Patre iam septuagenario, quem adeo triennis infans mox amisit; sed Mater pupillo deinde superstes fuit per annos unum atque viginti, coniuge in monte Tum fam Regni Lu sepulto. Puer iam sexennis praematura quadam maturitate, viro, quam puero similior, cum aequalibus numquam visus est lusitare: Oblata edulia non ante delibabat, quam prisco ritu, qui çu teu nuncupatur, coelo venerabundus obtulisset. Annorum quindecim adolescens totum se dedere coepit priscorum libris evolvendis, et reiectis iis, quae minus utilia videbantur, optima quaeque

documenta selegit, primum expressurus ea suis ipse moribus, deinde aliis quoque ad imitandum propositurus. Non multo post, una cum Mem y çu et Nam cum kim xo ad ritus civiles addiscendos se contulit. Decimo nono aut, ut alii, 20. aetatis anno duxit uxorem, quae unica illi fuit Kien quon xi, ex qua sequenti mox anno suscepit filium Pe yu; sed hoc deinde iam quinquagenario, cum ipse 69. annos natus esset, orbatus est, uxore tribus ante annis amissa: Haudquaquam tamen cum filio stirps omnis extincta est, sed per nepotem çu su, qui avitae laudis, ac Philosophiae studiosus, avi sui libros commentatus est, et magnis in Imperio muneribus perfunctus, perpetua posterorum series cum non vulgari tam opulentia, quam dignitate, ad haec usque tempora perseverat.

Variis in locis Magistratum gessit Philosophus magna cum laude: curas vero huiusmodi ac dignitates, non alio fere studio admittebat, quam publicae utilitatis, atque spe propagandae doctrinae suae: qua quidem spe si forte falli se videret, ultro scilicet Magistratu sese abdicabat. Huius rei cum alias saepe, tum vero 55. aetatis suae anno illustre testimonium dedit; cum enim in Regno Lu Mandarinum ageret (loquor hic more Lusitanorum a quibus in hoc Oriente Mandarini vocantur, qui publicas res inter Sinas administrant) tanta legum observatio, rerumque, atque morum tam felix conversio trimestri spatio mox consecuta est, ut iam vicini Reges, aemulique invidia, metuque aliquo tenerentur, haud ignari, Respublicas non alia re felicius conservari, et crescere, quam disciplina, legumque observatione: finitimi ergo Regni quod çi dicebatur Rex atque optimates tam praeclarae aemulorum gubernationi structuri insidias, donis eas, ut fit, tegunt: puellas forma, canendi gratia, aliisque dotibus praestantes dono mittunt Regni Lu Regi. Rex ignarus insidiarum dolosum munus admittit, capitur illico muliercularum gratia: capiuntur atque proceres, sic prorsus, ut ad trimestre totum, dum novis illis deliciis indulgeretur, negotia cessarint publica, atque Regis adeundi via praeclusa fuerit: Non tulit hoc Confucius: Renuntiat muneri, relinquit aulam, atque ad Regna çi, guei, et çu spontaneus exul contendit: verum nec hi bono, quod alii inviderant, frui noverunt: Non admittitur Philosophus, qui adeo coactus petere Regnum Chim, hic ad extremum victus, quoque penuriam redigitur: Nec multo post, dum Regnum Sum peragrat, a quodam Huon tuipraepotenti viro, sed insigniter improbo non semel ad mortem conquisitus est, ipse interim tot aerumnas inter, atque discrimina sui semper similis, invicto semper animo, atque pro causa tam bona, vitam quoque ponere paratus: Quamquam fretus ipse recte factorum conscientia, praesidioque coelesti, rursum negabat, quemquam sibi nocere posse, siquidem esset ea virtute instructus, qua ipsi coelo inniteretur. Ardens, atque indefessum studium divulgandae per totum Imperium sanioris doctrinae ad extremum usque spiritum non remisit; cumque viri ardor patriis finibus aegre contineretur, non semel de navigando mari, terrisque remotioribus adeundis cogitavit.

Discipulos numeravit 3000. ex iis omnino quingentos extitisse memorant, qui variis in Regnis Magistratus gesserint: qui prae ceteris autem virtute litterisque eminerent, duos atque septuaginta fuisse, quorum adeo nomina, cognomenta, atque qua quisque patria sit oriundus, memoriae proditur. Quatuor doctrinae suae ceu gradus, totidemque discipulorum ordines, constituebat. Supremus ordo in excolendo virtutibus animo ponebat studium; et in hoc quidem ordine primas ferebant Min çu Kien, Gen Pe Nieu, Chum cum, ac denique Yen yven charus prae omnibus Magistro discipulus, cuius immaturum funus (obiit quippe primo et trigesimo aetatis anno) continenter lugebat. Proximus ordo ratiocinandi, dicendique facultati dabat operam; huius Principes erant çai ngo et çu cum. Tertius agebat de regimine politico et probe gerendis muneribus publicis; excellebant hic Gen yeu et Ki lu. Quarti denique et postremi ordinis labor, atque occupatio haec erat, ut quae ad mores spectabant, apto, venustoque stylo declararent, quod duo çu yeu, et çu hia praecipua cum laude praestabant. Atque hi quidem inter duos et septuaginta, decem erant selectiores discipuli, et flos scholae Confucianae. Omne studium ac doctrina Philosophi eo collimabat in primis, ut naturam ignorantiae tenebris offusam, vitiisque depravatam revocaret ad pristinam lucem atque integritatem, cum qua ab ipso coelo conditam asserebat: Ex quo deinde clemens, et aequa rerum administratio, adeoque felix, et maxime pacatus Imperii status consequeretur; quo autem certius attingeretur hic scopus, volebat omnes, obsequi coelo; ipsumque timere, et colere; amare proximum sicut seipsum, vincere se, atque appetitus suos subdere rationi, necquidpiam agere, dicere, vel etiam cogitare, quod ab hac esset alienum. Porro quae scripto verboque praecipiebat, primus ipse moribus exprimebat, ac vita, cuius rei testimonium satis luculentum praebere potest tantus tot illustrium virorum numerus, qui in disciplinam eius se contulerunt, et eorum qui quaecumque gessit, dixitque, quamvis minutissima, ceu oculati testes, posteritati prodidere: ad haec conflans ille favor tot Principum, tantus tot saeculorum honor (de quo mox agemus) argumento esse potest, virtutem sane fuisse Philosopho, non meram speciem fucumque virtutis. Quid? quod nostris temporibus haud defuerint e Litteratorum ordine, qui vel amplexi iam Religionem Christianam, vel huius integritate sanctitateque probe saltem perspecta, non dubitanter affirmarunt, sperari posse Philosophum suum, si quidem vixisset aetate nostra, primum fuisse futurum, qui ad Christi legem transivisset. Certe quemadmodum sectatores eius tradunt, mira quaedam fuit viri gravitas, et corporis animique moderatio, fides, aequitas, lenitas singularis. Severus erat ac pervigil sui ipsius observator, ac censor: Contemptor opum, honorumque, hoc agens unum studio prorsus indefesso, ut doctrinam suam quamplurimis mortalium impertiret. Quod autem in eo vel maxime suspicimus Europaei, et in nostratibus quidem priscae aetatis Philosophis desideramus, tanta fuit animi demissione Confucius,

ut non solum de se suisque rebus admodum modeste loqueretur, sed ultro quoque et palam argueret sese, quod nec in discendo (ut aiebat) esset impiger, nec constans in docendo, neque ea, qua par erat, vigilantia vitiorum suorum emendationi, et studio virtutum exercitioque operam daret. Certissimum vero argumentum modesti, sincerique animi tum dedit, cum palam ingenueque professus est doctrinam suam non esse suam, sed Priscorum, in primis Yao et Xun Regum et Legislatorum, qui ipsum mille quingentis, eoque amplius annis antecesserant. Cum itaque non deessent, qui cum sapientia natum esse opinarentur, adeoque et praedicarent, peraegre id ferebat, et diserte negabat, ad gradum perfectae consummataeque virtutis, aut sanctitatis pervenire se posse. Dicere identidem solitus (ut a Sinensibus traditur) Si fam, Yeu Xun gin, virum sanctum in Occidente existere, quod ipse de quo, quove spiritu pronuntiarit, incertum est. Hoc certum anno post Christum natum 65. Imperatorem Mim ti (fuit is e quinta Familia Han decimus septimus) motum verbis Philosophi, magis etiam oblata sibi per somnum specie sancti ex occidente Herois; cum ipsimet ire, non esset integrum, misisse çai cim et çiu kim legatos suo nomine occasum versus, inibi virum sanctum et S. legem quaesituros; qui quidem cum ad insulam quandam appulissent, quae non procul distabat a rubro mari, non ausi longius procedere, idolum quoddam, et statuam hominis Foe dicti (qui quingentis circiter annis ante Confucium in India floruerat) necnon execrabilem ipsius legem in hoc Imperium retulerunt: felices, aeternumque de patria sua bene merituri, si pro hac peste, salutarem Christi doctrinam, quam per eadem tempora Thomas Apostolus apud Indos propagabat, reportassent. Sed enim felicitas humana, et quae hinc nascebatur superbia gentis opulentae, potentis, et florentissimae; verae felicitati, tunc, ut opinor, aditum obstruxerat. Sinenses ergo, cum idola iam magis magisque venerarentur, nec sine exemplo quorumdam regum qui prorsus impense novam superstitionem sectati sunt, paulatim scilicet discesserunt a genuina Magistri sui doctrina, et praeclaris institutis Priscorum; ac tandem in contemptum Religionis omnis, verumque Atheismum sunt prolapsi : In hunc porro litteratos et acutiores quosque ceu manuduxit doctrina illius ipsius Foe, seu Xe kia, qui rudi vulgo idololatriae Magister extitit: Duplicem quippe perditissimus impostor iste atque Atheorum Princeps doctrinam reliquit; alteram qua rerum omnium principium finemque nihil esse docet, quam qui sectantur, Athei sunt et arcanam atque interiorem vocant; alteram quae exterior dicitur, atque illius adumbratio quaedam est, ad vulgi et rudiorum fere captum et superstitionem accommodata. De Confucio tamen dubitari non potest quin ab hac , et illa peste immunis fuerit; idolorum certe cultorem fuisse, ne illi qui vitio temporis idola iam venerantur, affirmare ausint: ab Atheismo vero quam fuerit alienus, non ipse tantum, sed prisca Sinarum aetas omnis in explanatione lib. Chum yum declaramus. Migravit e vita

Confucius anno aetatis 73. luna 4. Ki cheu vulgo dicta, anno (cui gin sio nomen) quinquagesimo nono Sinensis cycli trigesimi septimi. Erat hic annus primus et quadragesimus Imperii Kim vam, vigesimi quinti e Familia Cheu Imperatoris: quo etiam tempore Regulus Ngai cum patrium Philosophi Regnum Lu dictum, annum iam decimum sextum moderabatur. Paulo ante quam morbo, qui supremus ei fuit, corriperetur, lugens suorum temporum perturbationes, hunc versum cygnaea voce concinere auditus est: Praegrandis mons (doctrinam suam intelligebat) quo decidisti! trabalis machina eversa est: sapientes, et sancti exaruere. Mox inde languere incipiens, septimo die ante mortem, ad discipulos suos conversus: Superiori nocte, inquit, per somnium visa mihi sunt in aula iusta fieri. Reges, quae doceo, non observant: Ecquis horum per Imperium nostrum instituti mei sectator et cultor est ? hoc unum superest, ut moriar. Haec effatus lethargo corripitur, et cum totos septem dies dormientis instar perstitisset, tandem vivere desiit. Sepultus est in Lu patrio Regno (domum quippe cum discipulis suis sese contulerat) prope civitatem Kio feu, ad ripam fluminis Su in ipsa Academia sua, in qua docere consueverat, quae hodie quidem muris, veluti civitas, cincta cernitur. Luxerunt inibi Magistrum suum discipuli habitu lugubri, multaque cum inedia, et lachrymis, non secus ac filii parentem; idque per annum totum; nec defuerunt qui ad annos omnino tres, perstiterunt, çu cum vero sex ipsos annos, in eodem loco, luctuque perstitit. Fuit admodum procero corpore Philosophus, et si fas est Sinis credere, giganteo; et cui lati humeri, pectusque amplum, decorem conciliabant, ac maiestatem: In ipso vertice capitis grandiusculus ei tuber erat, quare a Patre suo Kieu, id est, colliculus, cuius speciem aliquam praebebat tuber, nominatus est, quo ipso nomine vir modestus identidem quoque sese compellabat. Facies ei lata, subfuscus oris color, oculi nigri, ac praegrandes, capillus niger, barba promissa, nasus simus, vox gravis, actonitrui instar, ut Sinae tradunt.

Porro quantum honoris per annos bis mille eoque amplius, detulerit Magistro suo, aut potius lucubrationibus eius et doctrinae grata Sinarum posteritas, pro me loquantur quotquot Imperio toto ad dignitates, et munia publica praesidio litterarum sunt evecti: qui omnes utique fatentur a Confucii in primis schola, et libris, e quibus ad gradum examinantur, opes, honores et illustre sibi nomen obvenisse. Loquantur item singulis in oppidis, urbibusque erecta viro, ac dicata gymnasia, ante quorum fores quotiescumque transeunt, qui e litteratorum ordine publicos gerunt magistratus, protinus e sublimi augustaque sella, in qua more gentis gestantur, venerabundi descendunt, et passus aliquot pedites viam suam prosequuntur. Loquantur denique tituli sane honorifici, qui in iis gymnasiis, quae modo dicebamus, cernuntur trabalibus, auratisque litteris exarati, Magno Magistro, Illustri litterarum Regi, sancto, seu (quod apud

ipsos idem est) eximia quadam sapientia ornato, aliisque similibus, quibus hunc gentis suae Doctorem Imperatores Familiarum Han, Sui, Tam, Sum, Yven (fuit haec Tartarorum occidentalium) tantum non supra laudes humanas evexerunt. Quamquam illius familiae (quae hodiernam Tartarorum orientalium Cim proxime antecessit) Mim dictae Fundator vetuit ritu Regio honores deferri Confucio, in eo dumtaxat permisso, quo olim solebat memoria Sien su, hoc est, vita functi Magistri celebrari; atque adeo non cum aliis muneribus, quam, quibus eos, dum viverent, discipuli sui prosequi consueverant : ad haec in Gymnasiis statuas Confucii, aut discipulorum erigi vetat (neque enim, inquit; eodem ritu quo reliqui spiritus, aut idola, honorandi sunt) sed soles tabellas, quibus tituli et nomina singulorum inscripta sint; mandat exponi: sunt igitur tabellae funebres istae signa mere memorativa Magistrorum (et eadem est ratio de tabellis maiorum) ne vita functorum de litteris bene meritorum, aut parentalis familiae pia memoria apud posteros intermoreretur: neque magis errori cuipiam gignendo tabellae huiusmodi obnoxiae, quam nostrae Europaeorum tabulae, quae nobis vivas avorum effigies venustissime depingunt, quas amicis et hospitibus ostendentes hunc avum, illum Doctorem nostrum, haud dubitanter et venerabundi quoque dicimus. Quocirca nec offendi nos oportet, licet videamus Sinas ante tabellas istas curvare poplitem more inter Sinas usitatissimo, non magis quam offendimur, si Europaeum quempiam, dum is forte ante patris aut Regis sui effigiem transit, caput aperire videremus, quemadmodum nuper vidimus D. D. Legatos Regni Siamensis, quotiescumque ante imaginem MAGNI LUDOVICI transibant, gradum illico sistere, iunctisque in altum manibus, eas cum totius corporis inclinatione demittere veluti ad pedes tantae maiestatis: Etenim plane civiles sunt honores ac ritus illi Confuciani; qui adeo non in Templo, fanove idolorum (quod lege Imperatoria vetitum est) sed in gymnasio, qui locus tantum litteratis patet, exercentur, a litterariae facultatis prefectis, quos inter etiam sunt Mahometani (ut de atheopoliticis non loquar) qui nec divini aliquid hic agnoscunt, et superstitiones Gentilium atque idola detestantur. Imo si loquamur de litteratis idololatriae Toxico a teneris iam afflatis (cuiusmodi sunt infimae sortis homines) cum iam tempus appetit examinis subeundi ad gradum aliquem obtinendum, vel ii domesticos suos penates prius consulunt, et horum Numen et opem implorant, vel optati successus gratia publica demoniorum fana supplices adeunt, nequaquam vero cogitant de adeundo gymnasio Confucii, quem uti Pu sa (nomen hoc est idolis commune) habere aut nominare, aut ab eodem aliquid petere, aut sperare, apud ipsos inauditum est et inusitatum.

Quod vero magis confirmat ritus illos Confucianos mere esse politicos ex eo patet , quod non tantum in iisdem gymnasiis tabula Confucii oblongior (quam duorum et septuaginta Discipulorum tabellae utrimque ambiunt) sit collocata, sed et alii Sapientes et probi (de quorum doctrina,

et in gestis Magistratibus integritate et fide, multorum testimoniis authentice probata per Praetores Provinciarum Imperatori constiterit) in album quoq; et numerum discipulorum Confucii publico diplomate et favore regio usque in hodiernam diem accensentur; eorumque nomina tabellis inscripta, ibidem cum ceteris collocantur, quod equidem maximo sibi ducunt honori filii et nepotes, quando ipsi praefectos urbium cum muneribus ad gymnasium statis anni temporibus comitati, suis avis ac parentibus, tanquam de imperio optime meritis, publicam honoris significationem, genibus flexis et capite in terram inclinato coram omnibus exhiberi conspiciunt.

Una tamen extat in natali solo imago Philosophi, vivae ac spiranti non modo similis, sed re ipsa spirans, ac viva; Nepos ille videlicet, cuius ante iam meminimus; quem adeo propter avi quamvis intervallo bis mille ducentorum et amplius annorum, et octo supra 60. generationibus iam remoti memoriam, summi pariter infimique colunt, sic prorsus, ut eum, cum aulam de more adiisset, Xun chi Monarchiae Tartaro-Sinicae conditor perhonorifice exceperit, excipiatque, qui modo imperat Cam hi Imperator. Gaudet ipse perpetuo, et hereditario cum, hoc eft, ducis titulo et dignitate, raro item privilegio, neque ullis praeterquam Regii sanguinis Principibus concesso, ut Imperatori nullum vectigal pendat: ad haec quotquot singulis trienniis ad Doctoris gradum evehuntur, pignus aliquod grati animi, et quasi Minerval, quod avo non possunt, nepoti persolvere consueverunt. Quod autem merito laudemus, ac suspiciamus etiam nos Europaei; cum China fortunae varietatem sane magnam sit experta, cumque tot bellorum casus, et calamitates subierit, tot ortus viderit, interitusque familiarum, penes quas erat rerum summa; nunquam tamen honores quos memoravi, grataeque posteritatis erga Confucium monumenta sunt interrupta; si tamen paucos annos exceperimus, quibus tertio post saeculo quam Philosophus obiit, çin xi hoam ti secundus e familia çin quarta Imperator, non in libros tantum, sed etiam litteratos barbare, crudeliterque saeviit. Caeterum cum huius morte litterae mox revixerunt, et iis honorum incrementis, quae sub Tarraris quoque spectamus hodie, Confucii nomen et fama crevit.

Quis vero in huiusmodi honoribus et titulis posthumis hic finis sit atque intentio non alibi clarius, quam ex unico, inter caetera, testimonio constabit ipsius e Mim familia praecedenti Imperatoris ordine tertii Yum lo dicti. Hic aditurus honoris gratia Confucii gymnasium, decretum edidit, quod sic habet: Ego veneror Confucium Imperatorum et Regum Magistrum. Imperatores et Reges Domini sunt Populorum. Confucius autem rectam Populorum institutionem proposuit, tria illa (videlicet) vincula (quae sunt Regem inter et subditos, parentes et filios, maritum et uxorem) normam item quinque universalium virtutum (pietatis, iustitiae, prudentiae, fidelitatis, civilitatis) et Sinensis Imperii magnam symmetriam et formam: Omnia haec,

inquam, Confucius declaravit, ut omnia saecula erudiret. Convenit igitur personam meam pergere ad magnum gymnasium et munera offerre vita functo Magistro, eo consilio et intentione, ut litteratos honorem et doctrinam magnificiam.

Intelliget ex his omnibus prudens Lector, quam non inutilis futura sit Evangelico praeconi viri huius authoritas, siquidem ea apud hanc gentem quae Magistri sui, atque litterarum suarum usque adeo studiosa est, uti quandoque possit (atque vero potest) ad Christianam veritatem confirmandam; quemadmodum videmus Apostolum Gentium Poetarum Graecorum authoritate olim apud Athenienses fuisse usum.

Unum tamen hic sollicite cavendum nobis, posito semper ante oculos eorum exemplo, qui Missionem hanc cum singulari virtute prudentiaque fundatam nobis reliquere, ut apud Sinas admodum moderate commendemus ac laudemus Confucium, ne testimonio nostro atque authoritate, aestimatio hominis, doctrinaeque eius, quae iusto prope maior est, immodice prorsus augescat, maxime apud gentem, natura sane superbam, et aliena fere prae suis contemnentem. Multo magis tamen cavendum nobis erit, ne verbo scriptove damnemus, aut laedemus eum, quem tota gens tantopere suscipit, ac veneratur, ne huic odiosi reddamur, non nos ipsi tantum, sed ipsemet, quem praedicamus Christus; atque dum forte contemnimus aut condemnamus eum, qui tam consentanea rationi docuit, quique vitam ac mores cum doctrina sua conformasse creditur, videamur nos Europaei, Sinis saltem, non tam cum Magistro ipsorum, quam cum ratione ipsa pugnare velle, atque huius lumen, non autem Confucii nomen extinguere.